CANLI
Deprem.info Yayında: Türkiye Genelinde Anlık Deprem Takibi Artık Tek Adreste◆
Hayat Kurtarıcı Bilgiler

Deprem Bilgi Rehberi

Deprem nedir, Türkiye'nin sismik riski, deprem öncesi hazırlıklar, deprem anında ve sonrasında yapılması gerekenler ile deprem çantası içeriği hakkında kapsamlı ve güncel bilgiler.

Deprem Nedir Türkiye Riski Deprem Öncesi Deprem Anında Deprem Sonrası Deprem Çantası
Deprem Nedir?
Büyüklük, derinlik, artçı sarsıntı
Türkiye Deprem Riski
Fay hatları ve risk bölgeleri
Deprem Öncesi Hazırlık
Ev, aile ve bina güvenliği
Deprem Anında
Çök-Kapan-Tutun yöntemi
Deprem Sonrası
İlk adımlar ve artçı sarsıntılar
Deprem Çantası
72 saatlik tam içerik listesi
Deprem Nedir?
Sismik aktivite ve temel kavramlar

Deprem, yerkabuğundaki kaya kütlelerinin ani kayması sonucu oluşan enerji dalgalarının yüzeye ulaşmasıyla meydana gelen doğal bir sarsıntıdır. Bu enerjinin kaynağına odak noktası (hiposantr), yüzeydeki izdüşümüne ise episantr adı verilir.

Depremlerin büyük çoğunluğu tektonik kökenlidir; yani litosfer plakalarının birbirini sıkıştırması, uzaklaşması veya yanal olarak kayması sonucu oluşur. Türkiye, Avrasya ve Afrika-Arabistan plakalarının sıkıştırma bölgesinde yer aldığından sismik açıdan son derece aktif bir coğrafyadadır.

Büyüklük Skalası
Büyüklük Kategori Etkisi Sıklık (Dünya)
< 2.0MikroHissedilmez, yalnızca aletlerle ölçülür~8.000 / gün
2.0 – 2.9MikroNadiren hissedilir~1.000 / gün
3.0 – 3.9KüçükSıklıkla hissedilir, hasar olmaz~50.000 / yıl
4.0 – 4.9HafifTitreme belirgin, hafif hasar olabilir~6.000 / yıl
5.0 – 5.9OrtaBinalarda hasar, geniş alanda hissedilir~800 / yıl
6.0 – 6.9KuvvetliCiddi yıkım, geniş bölgede hissedilir~120 / yıl
7.0 – 7.9BüyükBüyük yıkım, can kaybı~18 / yıl
≥ 8.0YıkıcıBinlerce kilometre kare etki alanı~1 / yıl
Temel Kavramlar
Derinlik
Odak noktasının yüzeye uzaklığı. Yüzey yakını (0–70 km) depremler, derin depremlerden çok daha fazla hasar oluşturur.
P Dalgaları
Depremi en hızlı ileten ve erken uyarı sistemlerinin temelini oluşturan birincil dalgalar.
S Dalgaları
P dalgalarını izleyen ve daha büyük sarsıntıya neden olan ikincil dalgalar.
Artçı Sarsıntı
Ana depremin ardından aynı bölgede gerçekleşen ve bazen günlerce, haftalarca sürebilen sarsıntılar. Hasar görmüş yapılar için büyük risk oluşturur.
Fay Hattı
Kaya kütlelerinin kayma yaptığı kırık yüzeyler. Türkiye'nin en önemli fay hattı, 1.500 km uzunluğuyla Kuzey Anadolu Fay Hattı'dır.
Türkiye'nin Deprem Riski
Fay hatları ve risk bölgeleri
Türkiye yüzölçümünün %92'si deprem bölgesi içinde yer almakta, nüfusun %98'i deprem riski taşıyan bölgelerde yaşamaktadır. Ülkemiz dünyada en çok deprem yaşayan 10 ülke arasındadır.

Türkiye'nin depremselliğinin temel nedeni, Anadolu Plakası'nın güneyde Arabistan Plakası, kuzeyde ise Avrasya Plakası arasında sıkışarak batıya doğru hareket etmesidir. Bu tektonik dinamik, ülkeyi ikiye bölen dev fay sistemlerini oluşturmuştur.

Başlıca Fay Hatları
  • KAF
    Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF)
    Saroz Körfezi'nden başlayıp Doğu Anadolu'ya uzanan ~1.500 km'lik sağ yanal doğrultu atımlı fay. 1939 Erzincan (M7.8), 1999 Gölcük (M7.4) ve 1999 Düzce (M7.2) depremleri bu hat üzerinde meydana gelmiştir.
  • DAF
    Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF)
    Karlıova'dan Hatay'a uzanan ~600 km'lik sol yanal fay. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri (M7.7 ve M7.6) bu hat üzerinde gerçekleşmiş; 11 ilde büyük yıkıma neden olmuştur.
  • BAF
    Batı Anadolu Graben Sistemi
    Ege Bölgesi'nde kabuk genişlemesi sonucu oluşan doğu-batı yönlü çöküntü alanları. İzmir ve çevresi bu sistem nedeniyle aktif depremsellik göstermektedir.
Bölgesel Risk Dağılımı
1. Derece Risk
Marmara, Ege kıyıları, Doğu Anadolu — İstanbul, İzmir, Bursa, Kocaeli, Hatay, Kahramanmaraş, Erzincan, Bingöl
2. Derece Risk
Orta Karadeniz, İç Anadolu batısı, Akdeniz — Samsun, Tokat, Ankara batısı, Adana, Mersin
3. Derece Risk
Orta Anadolu — Ankara, Eskişehir, Konya, Sivas
4–5. Derece Risk
Güneydoğu Anadolu iç kesimleri — Gaziantep doğusu, Şanlıurfa, Mardin
Deprem Öncesi Hazırlık
Ev, aile planı ve güvenli alan tespiti
Araştırmalar, depreme hazırlıklı hanelerin can kayıplarını dramatik ölçüde azalttığını ortaya koymaktadır. Hazırlık yapmak için depremin gelmesini beklemeyin.
Ev İçi Güvenlik Önlemleri
  • 1
    Güvenli ve Tehlikeli Alanları Belirleyin
    Her odada sağlam bir iç duvar dibini, masa veya kanepe altını tespit edin. Camlar, dolap önleri, dış duvarlar ve asma tavan altları tehlikeli alanlardır.
  • 2
    Mobilya ve Eşyaları Sabitleyin
    Kitaplıklar, dolaplar ve ağır eşyaları duvara sabitleyin. Büyük, ağır nesneleri düşük raflara yerleştirin. Su ısıtıcısı ve gaz tüpünü çelik halatla sabitleyerek bağlantı noktalarını düzenli kontrol edin.
  • 3
    Aile Acil Durum Planı Oluşturun
    Tüm aile bireylerinin bildiği bir buluşma noktası ve iletişim kişisi belirleyin. Çocuklarınıza acil durum numaralarını ve adreslerini öğretin.
  • 4
    Yapı Güvenliğini Değerlendirin
    Binanızın deprem yönetmeliğine uygun olup olmadığını öğrenin. Gerekiyorsa uzman bir inşaat mühendisinden yapısal değerlendirme talep edin. 1999 öncesi binalar için güçlendirme ihmal edilmemelidir.
  • 5
    Temel Tesisat Kapaklarını Öğrenin
    Gaz, su ve elektrik ana kesme vanalarının yerlerini ve nasıl kapatılacağını öğrenin. Bu bilgiyi tüm ev halkıyla paylaşın.
  • 6
    Deprem Çantasını Hazırlayın
    En az 72 saatlik ihtiyacı karşılayacak acil durum çantanızı hazırlayın ve kapı yakınında, kolay erişilebilir bir yerde saklayın. İçeriğini her 6 ayda bir kontrol edin.
Zemin Analizi: Yaşadığınız alanın zemin yapısını yerel belediyeden öğrenin. Dolgu zemin, yumuşak kil veya alüvyon üzerine inşa edilmiş binalar depremlerde çok daha fazla hasar görmektedir.
Deprem Anında Ne Yapmalısınız?
ÇÖK — KAPAN — TUTUN yöntemi
🦵
ÇÖK
Ellerin ve dizlerin üzerine hemen çök. Bu pozisyon sürüklenmeni engeller ve koruma sağlar.
🙇
KAPAN
Başını ve boynunu kollarınla koru. Mümkünse sağlam bir masanın veya mobilyanın altına gir.
🤝
TUTUN
Kapandığın yere sıkıca tutun. Sarsıntı geçene kadar konumunu koru, hareket etme.
Bulunduğunuz Yere Göre
Bina İçindeyseniz
  • Çök-Kapan-Tutun pozisyonunu uygula
  • Pencere, balkon ve dış duvarlardan uzak dur
  • Asansörü kesinlikle kullanma
  • Sarsıntı sürerken dışarı çıkmaya çalışma
  • Kapı eşiğine geçme (tehlikeli bir mittir)
Araç İçindeyseniz
  • Güvenli bir yere çek, dur ve el frenini çek
  • Araç içinde kal, el kollarınla başını koru
  • Köprü, viyadük veya üst geçit altında durma
Açık Alandaysanız
  • Binalardan, elektrik direklerinden ve ağaçlardan uzaklaş
  • Yere çök, baş ve boynu kolla koru
  • Kıyı bölgesindeysen hemen yüksek zemine geç (tsunami riski)
"Üçgen hayat" efsanesine inanmayın. Mobilya yanına sığınmak bilimsel olarak kanıtlanmamış ve tehlikeli olabilecek bir yöntemdir. AFAD, Kızılay ve uluslararası kuruluşlar yalnızca Çök-Kapan-Tutun yöntemini önermektedir.
Deprem Sonrası Yapılacaklar
İlk saatlerde kritik adımlar
  • 1
    Kendini ve Etrafındakileri Kontrol Et
    Önce kendi yaralanmalarını kontrol et, ardından yanındakilere yardım et. Ciddi yaralanmalarda kişiyi hareket ettirme, yardım çağır.
  • 2
    Ateş, Gaz Kaçağı ve Elektrik Kontrolü
    Gaz kokusu varsa pencere aç, elektrik düğmelerine dokunma, binayı terk et. Küçük yangınları söndürebilirsen söndür; yapamıyorsan binayı terk et. Gaz ve elektrik ana şalterini kapat.
  • 3
    Binayı Güvenli Şekilde Terk Et
    Merdivenleri kullan, asansörü kesinlikle kullanma. Bina hasarlıysa dikkatli ilerle, düşen nesnelere karşı dikkatli ol. Dışarıya çıktıktan sonra binadan uzaklaş.
  • 4
    Artçı Sarsıntılara Hazırlıklı Ol
    Artçı sarsıntılar ana depremden dakikalar, saatler veya günler sonra gelebilir. Hasar görmüş binalara girme. Her sarsıntıda Çök-Kapan-Tutun pozisyonunu uygula.
  • 5
    Resmi Bilgi Kaynaklarını Takip Et
    AFAD, Kızılay ve yerel yönetimlerin duyurularını takip et. Asılsız haberler ve sosyal medya spekülasyonlarına inanma. Pil tasarrufu için telefonu yalnızca acil durumlarda kullan.
  • 6
    Su ve Gıda Kaynaklarını Koru
    Şebeke suyunu içme; kirlenmiş olabilir. Deprem çantandaki su rezervini kullan. Gıdaları tüketirken önce bozulabilecek olanları tercih et.
Yapılacaklar
  • Yaralıları ilk yardım bilginle destekle
  • Hasarlı binaları uzmanlar kontrol edene kadar kullanma
  • Aile buluşma planını devreye al
  • Toplu SMS gönder; hat meşgul olabilir
  • Komşularını kontrol et, özellikle yaşlıları
Yapılmayacaklar
  • Hasarlı binaya eşya almak için girme
  • Yayılan asılsız haberleri paylaşma
  • Çakmak, kibrit veya sigara yakma
  • Afet bölgesine sebebsiz araçla gitme
  • Merak için enkaz bölgesine yaklaşma
Deprem Çantası — 72 Saatlik Hazırlık
Eksiksiz içerik listesi
Deprem çantası, deprem sonrasındaki ilk 72 saate kadar kendi başına hayatta kalabilmenizi sağlar. Çantayı kapı yakınında, kolay ulaşılabilir bir yerde saklayın. İçeriğini her 6 ayda bir kontrol edin; ilaçların ve gıdaların son kullanma tarihlerine dikkat edin.
Su ve Gıda
  • Kişi başı en az 3 lt/gün su (toplam 9 lt)
  • Uzun raf ömürlü konserve gıdalar
  • Enerji barları ve kuruyemiş
  • Bebek maması / özel diyet gıdası
  • Manuel konserve açacağı
  • Tek kullanımlık bardak, tabak, çatal
Sağlık ve İlk Yardım
  • İlk yardım çantası (eksiksiz)
  • Düzenli kullanılan ilaçlar (en az 7 günlük)
  • Ağrı kesici, ateş düşürücü
  • Pansuman malzemesi, turnike
  • Dezenfektan ve steril eldiven
  • Maske (N95 veya cerrahi)
Araç Gereç ve Ekipman
  • El feneri + yedek pil
  • Düdük (enkaz altında ses çıkarmak için)
  • Çok amaçlı bıçak / alet seti
  • Pilli veya el çevirmeli radyo
  • Powerbank (tam dolu)
  • Battaniye veya termal folyo
  • Çakı ve çakmak / kibrit
Evrak ve Kişisel
  • Kimlik, pasaport kopyaları (su geçirmez)
  • Sigorta poliçeleri kopyası
  • Acil iletişim numaraları listesi
  • Nakit para (küçük bozuk)
  • Kişisel hijyen malzemeleri
  • Yedek gözlük / lens solüsyonu
Çocuklar İçin
  • Bebek bezi ve ıslak mendil
  • Çocuk ilaçları (doz hesaplanmış)
  • Küçük oyuncak veya kitap (stres azaltır)
  • Ekstra kıyafet değişimi
Giysi ve Koruma
  • Sağlam tabanlı kapalı ayakkabı
  • Mevsime uygun kıyafet değişimi
  • Yağmurluk / rüzgarlık
  • İş eldiveni (enkaz için)
  • Baret veya kask
6 Ayda Bir Kontrol: Su stoğunu yenileyin, ilaç ve gıdaların son kullanma tarihlerini güncelleyin, powerbank'ı şarj edin ve çantanın konumunu tüm aile üyelerine hatırlatın.